Đóng sách, có lẽ bản thân nó cũng không hẳn là một nghề. Tôi không thể tìm nổi thông tin về một hiệu đóng sách lâu đời nào trên mạng. Biển hiệu đóng sổ sách tràn ngập khắp nơi, nhưng có vào mới biết, các hiệu ấy đa số chỉ nhận đóng luận văn. Còn sách cũ thì chào thua. Phải qua một người bạn tôi mới biết tới cửa hiệu Tân Dân, nơi đạt đủ yêu cầu của tôi: làm cẩn thận, đẹp, và có thâm niên. Mặc dù cũng phải đi đến 2 lần mới gửi được sách, nhưng quả là không uổng công. Sách đóng xong vuông vắn, cứng cáp, chỉ thua sách mới ở mỗi điểm giấy đen, chữ mờ hơn. Cầm quyển sách trong tay mà thấy nôn nao khó tả. Có điều lấy được sách xong thì lại nghe được vài mẩu chuyện không đầu cũng chẳng cuối. Chắp nối lại chợt thấy ngậm ngùi.

Bác gái nhận đóng sách thay đổi nhiều quá. Gần 10 năm trước bác còn tư vấn cho khách các loại giấy, loại bìa, cái nào đi với cái nào, cái nào bền, cái nào đẹp…Giờ cái gì cũng đắt đỏ, tiền công không thể tăng quá cao, bác cũng không thích nhận sách cũ. Đóng luận văn, đóng sổ cho các cơ quan nhanh hơn, dễ hơn nhiều. Tỉ mẩn bên mấy quyển sách cũ khâu khâu vá vá quả chẳng phải là lựa chọn tốt. Ấy là chưa kể vì vài cuốn sách cũ mà phải đi tìm màu decal cho hợp với sách, quá là mất công.

Chỉ có cô thứ 3, người trực tiếp đóng những cuốn sách cho tôi là vẫn còn nhiệt tình. Lần đầu tôi đi đóng sách, sốt ruột, cứ 3-4 ngày lại đảo qua một lần. Cô biết thế nên vẫn động viên cho vui chứ không lấy đó làm phiền. Lúc đem sách mẫu ra, cô tần ngần sờ vào dòng chữ mạ mà bảo: Chữ này đúng là của bố cô rồi. Từ lúc ông cụ mất, không còn ai mạ chữ đẹp và cẩn thận nữa. Con trai cụ giờ cũng ít động vào, toàn để cho đám thợ cẩu thả làm. Bây giờ người ta cũng không mạ tay nữa, mạ vi tính nhanh hơn, dễ hơn nhiều, bột mạ là vàng hóa học, làm gì còn bột vàng thật. Thế nên chữ mạ bây giờ vừa xấu, vừa nhanh hỏng. So 2 cuốn sách mạ bây giờ và ngày trước, thấy khác hẳn.

Cô mượn cuốn sách mẫu của tôi cho đám thợ mạ xem mà biết đường. Dù đồng ý, nhưng trong long chẳng mấy tin tưởng. Nếu người ta có ý thức tất đã chẳng làm ẩu đến thế. Mà việc gì phải cẩn thận cho một thứ cũ kỹ xấu xí nhỉ ? Việc gì phải cẩn thận cho một thứ vốn chỉ thuộc về tinh thần là chính ?

Cứ nghĩ lại thấy buồn. Theo nhịp tiến của thời đại, có nhiều thứ bị mai một dần đi, muốn níu lấy mà chẳng thể nào giữ nổi. Sách của tôi, dẫu có nhiều thì cũng sẽ đến lúc chẳng còn để mà đóng. Phong trào chơi sách cũng xuống rồi, liệu còn được bao nhiêu người như tôi, ngày nào cũng lung sục trong các hiệu sách, hít đủ thứ bụi, chỉ để tìm được một tập giấy đen xỉn chữ mờ mờ mà lấy làm vui mừng. Người chơi sách càng ít thì người đóng sách càng hiếm. Trông vào đám bọn tôi, e rằng chẳng đủ mà trang trải.

Đôi khi có những việc muốn mà chẳng thể nào thay đổi….

Phải đến lần thứ hai mua sách ở đây tôi mới để ý mà ngẫm. Chị bán hang bị tật 1 tay, theo tôi nghĩ có lẽ là bẩm sinh. Với cái tay tật như vậy thì đến làm việc cá nhân còn khó nữa là lao động. Và trong số những công việc có thể làm được, chị chọn đi bán sách.

Rút kinh nghiệm với Charlotte và Wilbur và 12 Monkeys, xem rồi để đó, cảm xúc cứ mờ dần, mãi không viết được, lần này đọc xong Đại gia Gatsby buổi chiều, tối phải ngồi viết luôn.

Một vài suy nghĩ của tớ về cuốn sách này:

1. Dịch giả Trịnh Lữ coi đây là cuốn sách nói về sự thật của giấc mơ Mỹ. Tớ thì nghĩ cần bàn nó rộng hơn một chút trước đã.

Trước hết, rõ ràng giàu có là giấc mơ của mọi người, thuộc mọi dân tộc trên Trái Đất này. Chẳng phải một motif quen thuộc trong truyện cổ tích các nước là một người nghèo, sau hàng loạt biến cố, sẽ trở nên giàu có/ thành vua…và cưới được cô gái xinh đẹp/tiên/công chúa? Đấy, con người ta từ thửơ còn sơ khai, vẫn luôn mơ ước đổi đời đó thôi?!

Thế nhưng có một điều buồn cười là trong rất nhiều tác phẩm văn học từ cổ điển tới hiện đại sau này, những nhân vật mong muốn giàu có, lại thường phải chấp nhận làm những việc không lấy gì làm cao đẹp. Chẳng hạn như gã Dizma trong Đường công danh của Nikodem Dizma làm đủ mọi trò lừa đảo hại người để ngoi được vào giới thượng lưu, thoát khỏi cảnh đói nghèo cùng cực. Hay là Raphael de Valentin trong Miếng da lừa, vì tiền bạc, quyền lực, anh sẵn sang chấp nhận trả giá bằng tuổi đời của mình. Những nhân vật này, nhẹ nhất thì bị xem là phản diện (Dizma), nặng hơn thì sẽ là cái chết (Raphael de Valentin). Hình tượng kiểu ấy có quá nhiều trong văn học. Phải chăng hy vọng đổi đời lại khó đến mức người ta phải trả những cái giá quá đắt cho nó ?

Quay lại với giấc mơ Mỹ. Tớ vẫn nhớ lời thầy dạy Vật Lý hồi cấp III. Ông cho rằng những người châu Âu đầu tiên đặt chân lên đất Mỹ là những người rất nghèo, nhưng cực kỳ can đảm, bởi họ dám mạo hiểm đi tìm miền đất mới thay vì ngồi nhà sống qua ngày. Có thể khời nguồn của giấc mơ Mỹ chính là từ đây. Dịch giả Trịnh Lữ cũng có nhận định tương tự, và ông còn rất công phu khi dẫn ra Tuyên ngôn và Quốc ca Hoa Kỳ để rút ra nhận định rằng Giấc mơ Mỹ là cái hứa hẹn rằng chỉ có ở nước Mỹ lời tuyên cáo hùng hồn ấy mới có cơ hội trở thành hiện thực đối với tất cả những ai có can đảm theo đuổi nó đến cùng; vì chỉ ở Mỹ con người mới có bình đẳng về cơ hội.

Có điều sau đó, ông lại cho rằng cái giấc mơ ấy thật rỗng tuếch, vì cái sự bất bình đẳng về “chuẩn mực nhân cách cơ bản” (lời của truyện). Đoạn này thì tớ không đồng ý. Giấc mơ là những mục tiêu ở rất xa mà con người luôn hướng tới. Vì thế, việc nó có thành hiện thực hay không phụ thuộc vào chính nó cũng như cách mà người ta tìm cách thực hiện. Và điều làm cho một giấc mơ bị vấy bẩn chính là sự bất bình đẳng về “chuẩn mực nhân cách cơ bản”. Còn bản thân giấc mơ, nó đâu thể rỗng tuếch, khi nó mang ước vọng chính đáng của bao thế hệ người.

2. Thú thật là tớ biết Trịnh Lữ muốn dịch The Great Gatsby thành Đại gia Gatsby trước khi sách được xuất bản. Lúc đó quả thật tớ rất bất ngờ và thấy khó chịu với dịch giả này. Trước đây, The Great Gatsby đã từng được xuất bản với tên Con người hào hoa ở Sài Gòn trước 75, sau này lại được xuất bản lần nữa với tên Gatsby vĩ đại. Căn cứ vào hai lần này, tớ, người chưa biết gì về tác phẩm, đoán nhân vật Gatsby này quả có điểm gì đó cao quý thật. Vì thế cái tên Đại gia Gatsby thật sự gây phản cảm cho tớ.

Sau khi đọc tác phẩm, với bản thân tớ, điểm sáng duy nhất trong tính cách Gatsby chính là tình cảm của ông với Daisy. Tình cảm ấy thật sự sâu sắc và cao đẹp. Nó đã chẳng làm ông thay đổi đến vậy đó thôi? Vậy là tớ vẫn đoán đúng. Nhưng cũng chỉ có thế. Với điểm sáng duy nhất ấy, quả là khó mà gán cho Gatsby 2 chữ vĩ đại, hay là cái cụm từ con người hào hoa đầy hoa văn kia. Mặc dù không thật sự đồng ý lắm với từ đại gia mà Trịnh Lữ gán cho, tớ vẫn không tìm ra từ nào thích hợp hơn cả. Tạm thời đồng ý với dịch giả.

3. Đại gia Gatsby quả là một cuốn tiểu thuyết tuyệt vời và được chuyển ngữ bởi một dịch giả cũng thật tuyệt vời. Truyện lôi cuốn bởi văn phong độc đáo của nó, nuột nà, trong vắt như một dòng nước suối mát lạnh chảy vào tận trái tim nóng hôi hổi của người đọc. Tác giả chắc chắn là người có công lớn nhất, nhưng nếu không có sự cẩn thận và tinh tế khi lựa chọn ngôn từ của Trịnh Lữ thì e rằng sự tuyệt vời của truyện sẽ giảm đi đáng kể. Ấy mới là dịch. Phần chú giải lại càng làm người ta thích thú. Ngắn gọn nhưng đầy đủ, chính xác nhưng không lạnh lùng. Mỗi chú giải như chất chứa đầy tình cảm, trăn trở của chính dịch giả, như chia sẻ cảm nhận, kiến thức của ông với người đọc. Như thế có khác gì vừa đọc sách vừa đàm đạo với chính Trịnh Lữ vậy. Thú vị vô cùng!!! Với tấm lòng của một người yêu văn, xin cảm ơn ông – một dịch giả tài hoa.

Sau khi đọc xong Harry Potter, phải tạm nghỉ một thời gian khá lâu tớ mới có thể quay lại với dòng văn học kỳ ảo. Các tác phẩm lớn của dòng văn học này đều khá đồ sộ, cả về quy mô địa điểm, thời gian diễn ra câu chuyện lẫn số lượng các nhân vật cùng những mối quan hệ chồng chéo, phức tạp. Thường người đọc muốn cảm nhận được buộc phải nhớ tương đối nhiều chi tiết, và phải có cái nhìn tổng thể. Chính vì thế, đọc một tác phẩm kiểu này khá mệt óc, khó mà đọc liên tục nhiều tác phẩm được. Bù lại, mỗi tác phẩm đều là những bản anh hùng ca tuyệt vời, cho người đọc những cảm xúc khó mà quên được.

Bộ truyện lần này tớ đọc là Biên niên sử xứ Prydain của nhà văn Mỹ Lloyd Alexander (1924-2007). Truyện nói về Taran, một người không có địa vị (theo đúng từ trong truyện), không biết cha mẹ là ai, lớn lên trong sự nuôi dạy của vị pháp sư già Dallben. Lấy bối cảnh là cuộc chiến chống lại Chúa tể tử địa Arawn, bộ truyện mô tả sự trưởng thành của Taran, từ khi chỉ là một cậu thiếu niên Phụ-Chăn lợn tới lúc trở thành Đức Thượng hoàng của toàn cõi Prydain.

Truyện có kết cấu khá đơn giản, cách viết trong sáng, dễ hiểu. Người không có nhiều kiến thức về thần thoại xứ Wales và vùng Bắc Âu vẫn có thể hiểu dễ dàng. Tuy vậy, một chút hiểu biết cơ bản sẽ giúp người đọc cảm thấy thú vị hơn. Trừ tập cuối, các sự việc diễn ra theo thứ tự thời gian, không gian. Điều này khiến người đọc không có được cái nhìn tổng thể, làm giảm đi sự hoành tráng của cuộc chiến. Bù lại, theo bước chân Taran, ta lại hiểu rõ hơn về số phận của nhân vật chính, những khó khăn, thách thức mà cậu phải gánh chịu, cùng những trải nghiệm, cảm xúc cậu rút ra được trên bước đường phiêu lưu của mình. Những trải nghiệm ấy đã biến một cậu thiếu niên chưa bao giờ ra khỏi vùng đất mình sinh sống trở thành một chiến binh, rồi vị tướng một quân đoàn tham chiến chống lại Arawn, và cuối cùng là Đức Thượng hoàng, vị vua tối cao trên toàn cõi Prydain. Đây có lẽ là dụng ý của tác giả, tránh cho bộ sách biến thành một câu chuyện miêu tả cuộc chiến một cách đơn thuần.

Mặc dù vậy, bối cảnh câu chuyện vẫn là cuộc chiến giữa toàn cõi Prydain với Chúa tể hắc ám. Do đó, không thể không dành một phần quan trọng mô tả nó. Và phần cuối của bộ sách đã hoàn thành rất xuất sắc vai trò của mình, khi tiếp tục mạch truyện của các phần trước, nói về sự trưởng thành của Taran, đồng thời mô tả thành công cuộc chiến với đúng tầm vóc quy mô của nó. Riêng với phần này, tác giả sử dụng cách kể các sự việc diễn ra dưới góc nhìn của nhiều nhân vật khác nhau. Qua đó, ta cảm nhận được sự sục sôi trong máu từng người lính, sự khẩn trương, cấp bách của tình thế, sự tiêu điều của chiến trường, nỗi đau khổ, tuyệt vọng của những chiến binh khi thất bại, niềm vui khi những tia sáng của sự hy vọng chợt xuất hiện ở cuối cuộc chiến tăm tối.

Tuy nhiên, do cách kết cấu như vậy, truyện có những khuyết điểm rất đáng tiếc. Việc dành nhiều không gian cho Taran khiến những mối quan hệ giữa các nhân vật khác khá mờ nhạt, không rõ ràng. Người đọc vẫn có những câu hỏi không thể trả lời ngay cả khi đã gấp trang cuối của bộ sách lại. Cái chết của những nhân vật chủ chốt trong từng phần diễn ra hơi nhanh, sự đau buồn chỉ là thoáng qua, không đọng lại nhiều cảm xúc trong lòng độc giả. Dù sao thì đòi hỏi này cũng không phù hợp cho lắm với những tác phẩm bao quát toàn cuộc chiến như vậy. Cảm xúc của riêng tớ thôi. Ngôn từ sử dụng trong truyện đơn giản, dễ đọc đối với đa số, nhưng chính vì thế, những ai yêu thích cách sử dụng ngôn ngữ trau chuốt, nuột nà sẽ không được như ý. Lại là một cảm nhận khác mang tính cá nhân.

Nói gì thì nói, xét tổng thể đây vẫn là một bộ truyện hay. Một giải Newberry Honor và một giải Newberry Medal là sự công nhận xứng đáng với bộ sách, và là sự đảm bảo cho một vị trí trên giá sách của những người yêu văn học. Về cá nhân mà nói thì tớ rất thích bộ này. Nó không làm mình mệt óc như khi đọc Harry Potter. Tuy vậy, có lẽ vẫn phải nghỉ ngơi một thời gian trước khi lại tiếp tục với một tác phẩm kỳ ảo khác.

P/S:

Hình trên là minh họa Fflewddur Fflam, do Justin Kunz vẽ, dựa trên trí tưởng tượng và hình ảnh của chính tác giả bộ truyện.

Một vài hình khác cũng do Justin Kunz vẽ:

http://www.justinkunz.com/prydain.html

Đọc sách là một trong số hiếm hoi những sở thích, đam mê của mình tồn tại từ ngày bé đến giờ.

Bắt đầu thích đọc sách từ khi nào nhỉ ? Chịu, không nhớ nổi.

Hồi 5,6 tuổi, hàng ngày được bố đưa đi đón về. Lúc về thế nào bố cũng rẽ vào một cửa hàng thuê truyện gần nhà. Thời kỳ ấy hàng cho thuê truyện kiếm hiệp phổ biến lắm. Thứ truyện này đơn giản, không quá cầu kỳ phức tạp về nội dung và nghệ thuật, lại mang nhiều ước mơ của con người ta, chắc chắn phù hợp với nhu cầu giải trí của giới bình dân hơn các loại sách văn học nhiều. Ấn tượng đầu tiên về sách là như vậy đấy.

Nhà chỉ có 1 giá sách của bố, 6 tầng, cao lắm. Trong ấy đã có đến 5 tầng là sách y học, mỗi tầng trên cùng là văn học. Riêng mình có 1 ngăn con con, đựng truyện mẹ mua cho. Không nhiều lắm, vài cuốn truyện tranh. Đọc đi đọc lại mãi cũng chán. Bắt đầu mò sang sách của bố. Khổ, sách y thì đọc hiểu thế nào được? Thế nên cái tầng 6 kia mới là thứ hấp dẫn nhất. Bé, bắc ghế với không tới, đau khổ lắm, cứ mong cao lên từng ngày. Ai dè đến lúc lấy được sách rồi thì lại đụng phải nỗi khổ khác. Truyện của bố, truyện nào có 1 tập thì may, còn đã là bộ thì y như rằng thiếu. Lúc thì thiếu đầu, lúc thì thiếu đuôi, khi thì mất khúc giữa. Chẳng đọc được bộ gì ra hồn cả. Khi thì biết đầu không rõ kết, khi thì biết kết mà chẳng hiểu nó là gì, có lúc thì biết cả đầu và kết, nhưng không hiểu làm sao từ chỗ này tới chỗ kia. Quả là cái sự bực mình không sao tả nổi.

Lớn hơn nữa, bắt đầu biết lang thang các hàng sách cả cũ lẫn mới. Chỉ xem thôi, tiền đâu mà mua. Học xong là la cà qua các hàng sách để được đọc truyện, nhiều nhất cũng chỉ được một chương một ngày. Sách mới nhiều còn đỡ, sách cũ chỉ có 1-2 cuốn, bị bán mất thì đành chịu, chuyển cuốn khác. Tình trạng đọc sách tuy được cải thiện nhưng vẫn còn quá nhiều lần đau khổ không biết các nhân vật trong truyện rồi sẽ đi đâu về đâu.

Bộ sách đầu tiên, được sở hữu và đọc từ đầu đến cuối là Những người khốn khổ. Nguyên nhân cũng hơi đặc biệt. Trong chỗ sách thừa đầu thiếu đuôi của bố, ấn tượng nhất là cuốn Những người khốn khổ. Có mỗi tập IV thôi. Hồi ấy cũng biết sơ sơ, rằng Hugo là nhà văn nổi tiếng, và bộ kia là một tác phẩm văn học kinh điển. Đọc kết thúc thì buồn ghê. Thế là tò mò, muốn đọc trọn bộ.

Hồi ấy hay đi về với đám bạn, hôm thằng này mai thằng khác. Toàn mua đường là chính. Mục đích thì đơn giản, xem có hàng sách nào không. Công nhận là mình nhạy, đi 1 lần là phát hiện ra cả những hàng kín kín, cả những đứa hay đi đường đó còn không biết. Một lần về qua đường Bưởi, gặp ngay một hiệu sách cũ ở đây, lại có cả tem và tiền xu nữa. Ai hay chơi 2 món sau chắc đều biết cửa hàng này. Sách ở đây cũng khá nhiều, mà tìm được nhiều tác phẩm kinh điển lắm. Phải cái không thể đứng đọc được. Thôi thì hàng ngày cứ qua đó nói chuyện với ông già bán sách và ngắm cho đỡ thèm vậy. Thích nhất là có đủ bộ Những người khốn khổ. Thế là về kì kèo với mẹ, cuối cùng mẹ hứa đến SN sẽ tặng. Giá cả bộ là 80.000, khá rẻ. Có điều hoàn cảnh gia đình lúc ấy khó khăn, nên việc mua bộ này quả là một sự kiện đáng ghi nhớ.

Đến khổ, mua về cũng đâu đã được đọc luôn. Tập I bị mất chục trang. Ông già cũng nói rõ, và có photo các trang thiếu. Nhưng nhiều chỗ mờ quá. Thế là mượn thằng bạn tập I của nó, lọ mọ ngồi tô lại cho dễ đọc. Mà đã tô chả nhẽ chỗ tô chỗ không? Thế là cần cù tô đủ chục trang photo. Đến lúc xong rồi mới có hứng thú thưởng thức tác phẩm…Quả là vất vả. Giờ nghĩ lại vẫn thấy phục mình. Cũng may chỉ có 1 tập …

Mà khi đó đọc chỉ hiểu cốt truyện là chính, chưa cảm nhận được tính nghệ thuật. Nhưng dù sao với một đứa trẻ ít đọc thì vậy vui lắm rồi. Phải đến sau này, khi đã đọc nhiều, mới có thể phân tích sơ sài tác phẩm. Tiếc là vẫn chưa dám đọc lại tiểu thuyết đồ sộ này…Nhưng đó lại là nội dung một câu chuyện khác mất rồi.

Đối với tôi, một kẻ tự xem mình thuộc giới trí thức, sách luôn là một thứ không thể thiếu. Chính vì thế, việc đi săn các bộ sách có giá trị từ lâu đã trở thành một niềm vui thích. Cứ tưởng tượng xem, bạn lăn lộn từ đầu này tới đầu kia thành phố (Hà Nội cũ thôi nhé, tôi chưa bao giờ đi vào Hà Nội 2 đủ sâu và đủ nhiều để dám nói là mình có biết qua nơi ấy), lê la từ hang này qua hang nọ. Ở mỗi nơi, bạn lại phải lao vào một rừng sách cũ kỹ rách nát, hít đủ thứ mùi ẩm mốc, mắt mũi kèm nhèm vì bụi bặm lâu ngày đôi khi chỉ để tìm ra một bản sách hiếm để thỏa mãn cái ý thích sưu tập của mình, hay thậm chí đơn giản hơn, chỉ để sở hữu và được đọc cuốn sách mình tâm đắc. Cái công việc ấy có khác nào đi tìm cổ vật cho đời sau bạn hay thấy trêm phim ảnh đâu? Ấy thế mà sự đời nhiều lúc oái oăm, tốn công nhưng chắc gì đã được của. Lúc ấy thật là nản biết bao. Tiếc cho công mình bỏ ra thì ít, mà xót vì sách đang nằm ở nơi đâu, có khi lại rơi vào tay người không biết giá trị để rồi bị hư hỏng thì nhiều.

Chà, mào đầu một đoạn dài rõ xúc động, chỉ vì tìm được đủ một bộ sách mà mình yêu thích, kể ra cũng không phải phép cho lắm. Tuy vậy, Thám tử Sherlọck Holmes quả là một bộ đặc biệt, khiến tôi không thể không tuôn ra một tràng dài dằng dặc như vậy.

Tôi tin rằng chắc chắn bạn, người đang đọc những dòng này, biết Sherlock Holmes là ai. Tôi nghe về Holmes từ khi còn rất nhỏ, hồi cấp I hoặc đầu cấp II gì đó. Vì sao nghe được thì chẳng thế nhớ lại nổi nữa. Chỉ biết rằng đến lớp 6, mong ước của tôi là có một bộ Sherlock Holmes đẩy đủ để mà đọc. Tất nhiên mong ước vẫn chỉ là mong ước, vì tôi chưa từng thấy một bộ nào cả, mà thấy thì cũng chẳng mua được. Vậy nên cái mong ước ấy quả là quá mơ hồ, mà có lẽ tôi cũng chẳng bao giờ nghĩ rằng nó sẽ biến thành sự thật, cho đến một ngày…

Cuối tuần, bố mẹ đưa tôi lên Tràng Tiền chơi. Lúc ấy Tràng Tiền quả là thiên đường đáng mơ ước với cơ man là hiệu sách lớn, nhất là khi phải vài tháng bạn mới lên đó một lần. Tôi bắt gặp cuốn Sherlock Holmes đầu tiên trong đời ở một hiệu sách nhỏ, giờ là hiệu sách Ngoại Văn, ấy là tập 9 của bộ Thám tử Sherlock Holmes toàn tập, có tên Cung đàn sau cuối. Khỏi phải nói, lúc ấy toàn than tôi chợt run rẩy, vừa sung sướng vì điều tưởng chừng chẳng bao giờ có thật lại hiện ra trước mặt, vừa lo vì chắc gì đã được mua. Có lẽ lúc ấy trông tôi tội nghiệp thế nào đó mà cuốn sách cuối cùng lại theo về và nằm trên giá sách của nhà. Có lẽ không cần phải tả lại tôi đã háo hức ra sao, hồi hộp thế nào khi sờ vào cuốn sách, lật những trang đầu tiên để quay trở về nước Anh thế kỷ 19 mà chứng kiến trò chơi của những khối óc giữa Holmes, với sự trợ giúp của Watson, và đám tội phạm khôn ngoan, thủ đoạn. Cả học kì ấy tôi đọc đi đọc lại cuốn sách, đắm chìm trong thế giới tưởng tượng ấy, đến mức không chỉ thuộc cốt truyện mà còn thuộc long cả đoạn quảng cáo cuối sách.

Do sự tình cờ nào đó, một đứa học cùng lớp biết tôi rất thích Holmes, và nó lại đang có vài tập muốn bán. Vậy là đủ các kiểu tiết kiệm được đề ra để có thể tậu bằng hết những tập ấy về, nào là nhịn ăn, học them thì gửi xe ở trường rồi đi bộ đến nơi để khỏi mất tiền…Lúc ấy chẳng hề cảm thấy khổ ải gì hết, chỉ cốt sao có sách là vui rồi.

Đến năm lớp 7, lại là sự tình cờ, trong một lần đến nhà đứa bạn mượn vở chợt bắt gặp đủ bộ Sherlock Holmes ở đây. Có điều lần này kém may mắn hơn, ông bạn nhất quyết không bán mà chỉ cho mượn. Cũng chẳng sao, cứ có mà đọc đã. Thế là chủ nhật hàng tuần học đội tuyển xong lại lóc cóc đạp xe sang nhà nó mà mượn, đến chủ nhật tuần sau phải đem trả rồi mới được mượn tập mới. Sách mượn, nhiều lúc muốn tra lại chỗ quên cũng đành chịu. Thế là nảy ra ý tưởng chép tay từng tập một. Cũng kỳ công ngồi cắt giấy ô ly của học sinh cho bằng đúng với khổ truyện, dùng chỉ khâu lại rồi mới chép. Học đội tuyển (tôi nằm trong đội tuyển Toán của trường từ lớp 6), vẫn phải hoàn thành bài trên lớp, giờ lại thêm việc chép tay cả cuốn truyện chỉ trong 1 tuần. Mặc dù sách không dày nhưng đa số vẫn phải trả khi chưa chép xong. Đúng là vất vả mà chẳng nên cơm cháo gì. Cũng chỉ biết tự an ủi thôi thì ít ra cũng đã đọc trọn vẹn cả bộ, hy vọng lớn lên sẽ làm ra tiền mà mua.

Sau này, đến năm lớp 9, NXB Văn Nghệ tái bản trọn bộ, in thành 2 tập với giá 98.000đ. Giải pháp để dánh lại được nghĩ tới, nhưng để dành đến bao giờ, khi mà mỗi lần chỉ là 500đ nhỏ nhoi? Khi đã chấp nhận bỏ cuộc thì dip sinh nhật năm ấy, tôi lại được bác tặng cho cả bộ này. Đáng tiếc thay chưa kịp vui mừng thì đã lại méo mặt khi tôi phát hiện ra bản in lần này bị thiếu một chi tiết rất quan trọng, khiến một truyện ngắn trở nên hết sức vô nghĩa⁽¹⁾. Và thật đáng tiếc là hầu hết bản in về sau của các nhà xuất bản khác nhau đều thiếu chi tiết này, khiến tôi không thể vừa lòng với bất kỳ bản nào, và lại càng quyết tâm tìm lại cho đủ bản của Văn nghệ khi xưa.

Gần đây, tôi có quen một người bạn trong Sài Gòn chuyên buôn bán sách cũ. Tôi đã nhớ người này tìm hộ được rất nhiều sách hiếm, mà bộ Nghìn lẻ một đêm đã giới thiệu là một ví dụ. Sau Nghìn lẻ một đêm, tôi tiếp tục nhờ bạn tìm hộ đủ bộ Sherlock Holmes. Vấn đề ở chỗ sách không phải quá cũ, lại in khổ nhỏ, và nhất là giới chơi sách không đánh giá cao nên khó tìm hơn rất nhiều. May sao, lang thang khắp Sài Gòn, bạn tôi đã cóp nhặt được gần đủ bộ, chỉ thiếu mỗi tập 2. Dù bản than rất sốt ruột, nhưng không có cách nào khác ngoài việc chờ đợi. Đi mua đồ cũ là vậy, tìm thì chưa chắc đã thấy, mà hết hy vọng thì tự nhiên lại gặp, quả là khó lường. Cái sự khó lường ấy lại thể hiện vào chiều nay, khi tôi cùng một người bạn lang thang qua mấy hiệu sách cũ ở ngoại ô. Bước chân vào một hiệu sách nhỏ, không có gì đáng chú ý, tôi quay ra trong khi bạn vẫn đang lúi húi tìm kiếm trong số sách mới. Chợt người bạn chỉ cho mấy cuốn Sherlock Holmes buộc thành chồng ở một góc, mừng quýnh lên, vì đã thoáng thấy số 2 ở một gáy một cuốn. Quả nhiên trời không phụ người, cuối cùng tôi đã có thể thở phào nhẹ nhõm vì tìm ra cuốn còn thiếu trong bộ của mình. Cũng gặp một chút khó khăn, vì người bán hàng nhất quyết không bán lẻ, sau bạn tôi quyết tâm mua luôn cả số còn lại mới được. Cũng may là số tiền phải bỏ ra cũng không quá lớn…Vậy là sau hơn mười năm tìm kiếm, cuối cùng tôi đã có được bộ sách mong ước từ thửơ nhỏ. Mặc dù đây vẫn chưa phải là bản đầy đủ nhất ⁽²⁾, nhưng những chỗ thiếu có thể giải quyết rất đơn giản, nhất là tôi còn dự tính mua thêm cả bộ bằng tiếng Anh nữa. Tất nhiên, đó chỉ là dự tính, nên mặc dù chắc chắn nó sẽ thành hiện thực, nhưng sự khẩn thiết thì có lẽ không còn nữa.

_______________________

(1) Đó là hình vẽ các bức mật mã trong truyện ngắn Những hình nhân nhảy múa. Không có những hình vẽ này thì chắc chắn chẳng ai hiểu các nhân vật đang nói cái gì. Trong số tất cả những bản in Sherlock Holmes bằng tiếng Việt mà tôi biết, chỉ có bản do NXB Văn Nghệ phát hành là có các hình vẽ này, các bản còn lại đều không có. Gần đây tôi được bạn cho biết có một bản khác gồm 2 tập cũng có đầy đủ các hình vẽ. Đáng tiếc là người này lại không thể cung cấp thêm thông tin gì về bản in đó.

(2) Trong chương đầu tiên của tiểu thuyết Truy tìm dấu bộ tứ, Holmes đã chích morphin để tìm sự thoải mái cho đầu óc khi phải ăn không ngồi rồi. Chỉ một bản in cũ là có chương này, các bản in về sau đều cắt cả, có lẽ do kiểm duyệt, hoặc sợ bị những độc giả bảo thủ phản đối.