Ngồi khám, chợt giật mình khi gặp bệnh nhân hao hao giống thầy Bách, một phiên bản miền Nam gầy và cao hơn. Về phòng bác sĩ, lại nằm nghĩ miên man.
Năm 2019 là tròn 15 năm ngày mình bước chân vào YHN, và cũng là 15 năm ngày thầy mất. Ông ra đi trước khi mình nhập học khoảng 6 tháng. Vì thế, mặc dù biết đến thầy từ khá lâu trước đó qua báo đài, qua lời kể của bố, đến cuối cùng mình chưa bao giờ được gặp trực tiếp, được nghe ông giảng một lần nào. Còn nhớ ngày thầy mất, bố về nhà nói với mẹ, giọng bàng hoàng: “Trâm ơi! Thầy Bách mất rồi.”, còn mẹ thì sững lại như khi nghe nhắc đến một người thân thiết lắm. Những ngày sau đó, câu chuyện chính giữa bố và mẹ là cách mọi người phản ứng ra sao trước việc này, từ bệnh viện Việt Đức tới trường YHN, và cho tới tận cả những người dân bình thường vốn chưa hề tiếp xúc ông. Chẳng cần phải thông minh lắm cũng hiểu một con người được yêu quý và thương tiếc như vậy hẳn phải lớn lao đến nhường nào.
Có một sự trùng hợp nho nhỏ, là mặc dù không có cơ hội được tiếp xúc trực tiếp với cả hai cha con thầy Tùng, thầy Bách, nhưng mình lại chịu ảnh hưởng lớn của hai ông. Nếu như việc chọn làm thầy thuốc – một nghề tự do, không phụ thuộc bất cứ hoàn cảnh nào – là vì đọc cuốn “Đường vào khoa học của tôi” của người cha, thầy Tùng, thì câu thầy Bách nói với cậu sinh viên Y3 ở bệnh viện St. Paul vào một đêm trực năm 1989: “Ở đời chả sợ cái đéo gì cả, chỉ sợ lẽ phải thôi.” đã định hình cách sống mà mình muốn hướng tới. Về sau này, khi đang học NT năm thứ hai, mình may mắn được nghe từ một trong số các đệ tử thân tín của ông về quan điểm đào tạo NT thầy định áp dụng mà chưa kịp, giúp ích cho mình khá nhiều trên quãng đường học và làm từ đó tới giờ.
Càng lang thang nhiều trong Y giới, mình càng được nghe nhiều câu chuyện về ông. Có lẽ ông là người duy nhất có thể khiến cho các đàn em, vốn đều là những vị tai to mặt lớn của Y học miền Bắc, bỏ qua hết những tôn nghiêm mà cùng ngồi trên bãi cỏ uống rượu, cười nói mày tao trong một buổi lễ tưởng nhớ thầy mình được tham dự khi còn là NT năm nhất; có thể mắng những người thét ra lửa như PGs. Nguyễn Duy Huề, Gs. Trần Bình Giang…mà vẫn được họ yêu quý; có thể khiến một phẫu thuật viên không biết sợ là gì như Ts. Dương Đức Hùng khóc sưng cả mắt khi hay tin ông mất; có thể khiến cả bệnh viện Việt Đức hoạt động một cách rời rạc ngày ông ra đi…Những câu chuyện nói cả ngày cũng chẳng hết, và điều đặc biệt nhất là dù được kể từ những người yêu quý ông hoặc không, mình chưa bao giờ nghe bất kỳ một nhận xét gì tiêu cực cả.
15 năm đã qua, có nhiều thay đổi ở Việt Đức, YHN, và bản thân mình cũng trải qua nhiều bước ngoặt lớn. Nhưng dù có ra sao thì thầy Bách vẫn luôn là một tượng đài với bao thế hệ bác sĩ, trong đó có mình. Và mình tin những câu chuyện về thầy vẫn sẽ được lan truyền, theo cách này hay cách khác, để mọi người nhớ rằng trường Y đã có một người thầy như thế.
Sài Gòn, ngày 01 tháng 01 năm 2020
https://www.youtube.com/watch?v=C3GU5ukF5mQ