Nhất sĩ nhì nông…

       Từ xưa, dân tôi đã đặt trí thức lên hàng đầu trong 4 nhóm: sĩ, nông, công, thương. Khoan bàn đến chuyện nghề nào cao quý, hình ảnh những anh học trò chăm chỉ, những người thầy đạo mạo hay những ông quan oai vệ rõ ràng làm người ta thấy sự nhàn nhã, thích thú hơn nhiều so với sự vất vả của các nhóm còn lại. Mặc dù còn có 2  câu sau:

…Hết gạo chạy rông

Nhất nông nhì sĩ.

thì có lẽ mang tính châm chọc hơn là suy nghĩ thật sự.

       Vậy nên từ xưa, dân tôi đã muốn thay thời đổi vận con cái mình bằng cách cho ăn học tử tế, mong con sẽ thành đạt nhờ đường học vấn. Đến giờ vẫn vậy. Chẳng thế mà hàng năm vẫn có bao sĩ tử đăng ký thi đại học, bao kẻ nuôi mộng ra nước ngoài.

       Cá nhân, tôi vẫn cho rằng nhóm đi du học, ở một chừng mực nào đó, sẽ hiểu biết hơn kẻ ở nhà. Dù sao thì đi nhiều, tiếp xúc với nhiều nền văn hoá, nhiều nguồn kiến thức hơn, hẳn sẽ mở mang đầu óc hơn. Thế mà hoá ra tôi lại nhầm.

       Năm vừa rồi có hai vụ tranh cãi lùm xùm mà nhân vật chính đều là dân du học cả.

       Vụ thứ nhất, kém nổi tiếng hơn vì nó giới hạn chủ yếu trong giới dịch giả. Cái sự chuyển ngữ sai thì gần như ở nước nào cũng gặp. Lần này lùm xùm vì kẻ làm sai là một dịch giả được coi là có uy tín, lại là sếp ở một công ty lớn chuyên về sách. Thực ra theo một vài người làm xuất bản thì vị này bị trả đũa vì hồi mới về nước có đăng vài bài bình luận chê bai người khác. Để khách quan, tôi có tìm đọc các bài viết của vị này cũng như các bài ném đá của nhóm đối lập. Thật bất ngờ, tất cả các bài viết của hai bên ngoài việc chỉ ra các lỗi về chuyên môn, còn rất thoải mái trong việc đả kích nạn nhân. Điều đáng nói là tác giả của các bài viết đều đọc thông viết thạo ngoại ngữ, và ngoài một vài người tôi biết ra, số còn lại theo suy đoán cũng đều đã hoặc đang sống ở nước ngoài. 

       Vụ thứ hai, nổi hơn, quay quanh cuốn sách về du lịch của một cô gái. Chưa nói đến chuyện trung thực hay không ở đây, điều nực cười là có một anh du học nơi Mẽo về, lên báo tuyên bố rất hùng hồn, cuối cùng lại có cách hành động trái ngược. Càng về sau người ta lại thấy càng nhiều những chỗ anh này đuối lý hoặc chán nản đến mực quay ra mạt sát, hạ thấp người tranh luận với mình.

       Hai trường hợp này khiến tôi chợt nghĩ, hình như du học giúp cho họ có cái vỏ bọc đẹp hơn chứ chẳng làm thay đổi gì bản chất con người cả, giống kiểu dù mang hiệu gì thì mỳ tôm vẫn có acid oxalic vậy.

      Hay là thực ra, việc xem xét chuyên môn, bao gồm luôn cả việc xem xét con người? Chẳng thế mà xử án vẫn có cái tình tiết giảm nhẹ là “nhân thân tốt” đó thôi?Nhớ lúc xem “Sự im lặng của bầy cừu”, Clarice Starling đến xin ý kiến của Hannibal Lecter để phá án. Tư cách con người có liên quan gì ở đây chăng?

      Tất nhiên, câu nói “ở đâu cũng có người này người nọ” vẫn đúng, nhưng cứ thấy buồn buồn. Hàng ngày vẫn phải chứng kiến quá nhiều chuyện kiểu như thế này quanh mình… 

      Không hiểu những người từng đọc “Trại súc vật” của George Orwell có cùng suy nghĩ không, nhưng với tôi, hình ảnh con lừa Benjamin ám chỉ giới trí thức nói chung, những kẻ thấy hiểu thời cuộc nhưng chẳng thể, và cũng chẳng dám làm gì để đổi thay vận mệnh của mình và người khác.

      Với nhau là thế, và với thời đại là thế… Ôi trí thức ơi!